कोणत्या देशांमध्ये लागू आहे ‘अग्निपथ’ सारखी योजना? काय आहे तेथील सद्यस्थिती? जाणून घ्या सविस्तर…

मुकुंद बाविस्कर, इंडिया दर्पण वृत्तसेवा 
केंद्र सरकारने संरक्षण खात्यात बेरोजगारांच्या भरतीसाठी अग्निपथ योजना घोषित केली आहे. परंतु या योजनेला विरोध करण्यासाठी देशभरात हिंसाचार आणि तीव्र निदर्शने करण्यात येत आहेत. भारतामध्ये अग्निपथ योजनेला विरोध सुरू असताना अनेक देशांमध्ये मात्र अशी योजना राबविली जात आहे. तेथे सद्यस्थिती काय आहे, कोणत्या देशांमध्ये ‘टूर ऑफ ड्यूटी एन्ट्री स्कीम’ राबविली जात आहे हे आपण आता सविस्तरपणे जाणून घेणार आहोत…

जगात असे अनेक देश आहेत, जिथे लष्करी सेवा घटनात्मकदृष्ट्या बंधनकारक आहे. मात्र भारतात ते बंधनकारक नाही. दुसरीकडे अग्निपथ योजनेबाबत भारतीय तरुणांमध्ये संताप आहे की, या योजनेमुळे चार वर्षांनंतर ते बेरोजगार होतील आणि त्यांना कोणी विचारणार नाही, पण केंद्र सरकारही जगातील सर्व देशांचे उदाहरण आपल्यासमोर मांडत आहे. सध्या अग्निपथ योजनेला देशभरात विरोध होत आहे. अनेक शहरांमधून जाळपोळ आणि हिंसाचाराच्या बातम्या येत आहेत. अग्निपथ योजनेंतर्गत तरुणांना सैन्यात (लष्कर, नौदल, हवाई दल) ठराविक कालावधीसाठी कंत्राटी पद्धतीने भरती केली जाईल. प्रशिक्षणानंतर तरुणांना विविध क्षेत्रात नियुक्त केले जाईल. अशा परिस्थितीत ही सेवा जगातील कोणत्या देशांमध्ये बंधनकारक आहे, असा प्रश्न उपस्थित होतो. त्या देशांबद्दल.चला जाणून घेऊ या…

इस्रायल:
इस्रायलमध्ये महिला आणि पुरुषांसाठी लष्करी सेवा अनिवार्य आहे. 2020 पर्यंत, पुरुषांसाठी अनिवार्य सेवा दोन वर्षे आणि सहा महिने होती आणि महिलांसाठी ती दोन वर्षे होती. नॅशनल सर्व्हिस ही देश आणि परदेशातील रहीवासी इस्रायली नागरिकांना लागू होते. नवीन स्थलांतरित आणि काही धार्मिक गटांना वैद्यकीय कारणास्तव सूट देण्यात आली आहे.

 बर्म्युडा :
येथे देशसेवा अनिवार्य करण्यात आली आहे. बर्म्युडा युनायटेड किंगडम प्रदेश हा स्थानिक सैन्यासाठी भरती करतो. 18 ते 32 वयोगटातील पुरुषांना 38 महिन्यांच्या कालावधीसाठी बर्म्युडा रेजिमेंटमध्ये सेवा द्यावी लागते. त्यासाठी लॉटरी पद्धतीने निवड केली जाते.

ब्राझील:
ब्राझीलमधील पुरुषांना त्यांच्या 18 व्या वाढदिवसाला 12 महिने लष्करी सेवा द्यावी लागते. तथापि, आरोग्याच्या कारणास्तव त्यास सूट देण्यात आली आहे. तसेच तुम्ही विद्यापीठात शिकत असाल तर सेवेत सवलत असू शकते.

सायप्रस:
सायप्रसमध्ये, 17 ते 50 वयोगटातील सर्व पुरुषांसाठी लष्करी सेवा अनिवार्य करण्यात आली आहे. सन 2008 पासून त्यात आर्मेनियन, लॅटिन आणि मॅरोनाइट्सच्या धार्मिक गटातील सर्व पुरुषांचा समावेश आहे. ते लष्करी सेवाही करतात, ही लष्करी सेवा 24 महिने चालते.

 ग्रीक:
देशाची सेवा अनिवार्य करण्यात आली आहे. ग्रीक कायद्यानुसार 19 ते 45 वयोगटातील ग्रीक पुरुषांसाठी लष्करी सेवा अनिवार्य आहे. हा कायदा ग्रीक अधिकारी ज्याला ग्रीक मानतात अशा कोणत्याही व्यक्तीला लागू होतो, जर ती व्यक्ती स्वत:ला ग्रीक मानत नसली, परदेशी नागरिकत्व आणि पासपोर्ट असेल किंवा ग्रीकच्या बाहेर जन्माला आला असेल किंवा राहत असेल, तर सुट मिळते.

इराण :
इराणमध्ये लष्करी सेवा अनिवार्य करण्यात आली आहे. जी 18 वर्षांच्या वयापासून सुरू होते. तथापि, शारीरिक किंवा मानसिक आरोग्य समस्या आणि अपंग असलेल्यांना सूट देण्यात आली आहे. याशिवाय विद्यापीठात प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही शिथिलता देण्यात आली आहे. तो या सेवेत उशिरा रुजू होतो. लष्करी सेवेचा कालावधी सामान्यतः 24 महिने असतो, परंतु निराधार भागात सेवेसाठी तो 22 महिने आणि सीमावर्ती भागात 20 महिने केला जातो.

उत्तर कोरिया :
उत्तर कोरियामध्ये लष्करी सेवा अनिवार्य करण्यात आली आहे. पुरुषांची सार्वत्रिक भरती केली जाते, तर महिलांना निवडक भरती केली जाते. वयाच्या 14 व्या वर्षी नोंदणी केली. सेवा 17 वर्षी सुरू होते आणि वयाच्या 30 व्या वर्षी संपते. कोरियन युद्धापूर्वी येथे प्रथम भरती सुरू झाली होती.

दक्षिण कोरिया:
18-28 वयोगटातील सर्व सक्षम शरीर असलेल्या कोरियन पुरुषांना सुमारे दोन वर्षे देशाच्या सैन्यात सेवा देणे आवश्यक आहे. गेल्या वर्षी डिसेंबरमध्ये, दक्षिण कोरियाच्या संसदेने एक विधेयक मंजूर केले ज्यामध्ये लष्करी सेवेला 30 वर्षे वयापर्यंत करण्याची परवानगी दिली.

 मेक्सिको:
महिलांना सन 2000 पासून लष्करी सेवेसाठी स्वयंसेवी करण्याची परवानगी आहे. तर सर्व 18 वर्षांच्या पुरुषांसाठी लष्करी सेवा अनिवार्य आहे. सक्रिय-ड्युटीसाठी भरती केवळ 18 ते 21 वयोगटांसाठी असू शकते. यामध्ये माध्यमिक शिक्षण पूर्ण केलेल्या नागरिकांचा समावेश आहे.

रशिया:
रशियामध्ये 18 ते 27 वयोगटातील पुरुषांसाठी लष्करी सेवा अनिवार्य आहे. सन 1980 च्या दशकात लष्करी सेवेची मर्यादा दोन वर्ष ते अठरा महिन्यांपर्यंत कमी करण्यात आली होती, परंतु 1995 मध्ये कायदेविषयक बदलांमुळे ती पुन्हा दोन वर्षांपर्यंत वाढली.

 सिंगापूर:
नॅशनल सर्व्हिस ही एक अनिवार्य नोंदणी आणि कर्तव्य आहे, ती प्रत्येक तरूणांने 18 वर्षे वय झाल्यावर पूर्ण करणे आवश्यक आहे. ही सेवा सिंगापूर सशस्त्र दल (SAF), सिंगापूर सिव्हिल डिफेन्स फोर्स (SCDF) किंवा सिंगापूर पोलीस दलात दिली जाऊ शकते. ही सेवा अनिवार्य असून दोषी आढळल्यास, 10 हजार सिंगापूर डॉलर्सपेक्षा जास्त दंड किंवा तीन वर्षांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी कारावास, किंवा दोन्हीसाठी जबाबदार असेल.

 स्वित्झर्लंड:
स्वित्झर्लंडमध्ये स्विस सैन्यात सर्व सक्षम शरीर असलेल्या पुरुष नागरिकांसाठी अनिवार्य लष्करी सेवा आहे. जरी महिला कोणत्याही पदासाठी स्वयंसेवा करू शकतात. मूलभूत लष्करी सेवा सुमारे 21 आठवडे चालते.

 थायलंड:
सन 1905 मध्ये थायलंडमध्ये भरती सुरू झाली. देशाच्या घटनेनुसार, सशस्त्र दलात सेवा करणे हे सर्व थाई नागरिकांचे राष्ट्रीय कर्तव्य आहे. सराव मध्ये फक्त 21 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे पुरुष ज्यांनी राखीव प्रशिक्षण घेतलेले नाही त्यांनाच नियुक्ती दिली जाते.

 तुर्की:
तुर्कीमध्ये अनिवार्य लष्करी सेवा 20 ते 41 वयोगटातील सर्व पुरुष नागरिकांना लागू होते. लष्करी मसुदा तयार करण्यापूर्वी उच्च शिक्षण किंवा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रमात गुंतलेल्यांना ते कार्यक्रम पूर्ण होईपर्यंत किंवा विशिष्ट वयापर्यंत पोहोचेपर्यंत सेवा पुढे ढकलण्याची परवानगी आहे.

संयुक्त अरब अमिराती:
संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये याला सामान्यतः राष्ट्रीय सेवा म्हणून ओळखले जाते. 17 ते 30 वयोगटातील सर्व अमिराती पुरुषांसाठी राष्ट्रीय लष्करी सेवा अनिवार्य आहे. त्याचा कालावधी 16 महिन्यांचा आहे. संयुक्त अरब अमिरातीने सप्टेंबर 2014 मध्ये आपली राष्ट्रीय सेवा सुरू केली.

agneepath scheme countries tour of duty detail defence security forces